Meaning Makers
← Artykuły
Oryginalny baner artykułu Wojtka Mendyki: Wartość nie istnieje. Dopóki jej nie nadasz.

Wartość nie istnieje. Dopóki jej nie nadasz.

Wojtek Mendyka

Znasz to uczucie, gdy dwie osoby patrzą na to samo – i widzą coś zupełnie innego? W negocjacjach to norma. Dla jednej strony coś jest zbyt kosztowne, dla drugiej – warte każdego wysiłku. Ten sam przedmiot, inna wartość. Bo wartość nie tkwi w rzeczy. Wartość siedzi w głowie.

I właśnie dlatego negocjacje tak często kończą się frustracją. Jedna strona wychodzi z poczuciem straty, druga z poczuciem „udało się”, choć obie rozmawiały o tym samym. Problem rzadko leży w liczbach. Leży w tym, że każda z nich poruszała się w innym świecie znaczeń

Wartość jest subiektywna

Mam dla Ciebie dobrą i złą wiadomość... którą wolisz najpierw? Spokojnie - ekonomia behawioralna wie - że tą złą.

No więc zła jest tak – że nic nie jest pewne, trzeba się starać, tłumaczyć, pokazywać, przekonywać. Dobra – bo właśnie dzięki temu świat w ogóle działa. Gdyby wartość była obiektywna, nie potrzebowalibyśmy sprzedawców, negocjatorów, doradców ani menedżerów. Nie byłoby rozmów o warunkach, nie byłoby wymiany – byłby tylko cennik. A gdyby wszystko dało się wyczytać z tabeli, żaden człowiek nie byłby potrzebny. Subiektywność wartości to sens istnienia całych zawodów i ludzkich relacji.

W praktyce widać to codziennie. Ten sam projekt dla jednego klienta jest „za drogi”, a dla innego „podejrzanie tani”. Ten sam kandydat w jednej firmie słyszy „nie mieści się w budżecie”, a w drugiej „idealnie pasuje”. Rzecz się nie zmieniła. Zmieniła się percepcja wartości.

Poczułeś takie przyjemne ciepło? To uczucie to "job security". Prościej, dopóki tworzysz wartość - masz pracę. Dobrze, to lecimy dalej.

Mózg nieustannie ocenia wartość

Nasz mózg bez przerwy kalkuluje. Z każdym komunikatem, propozycją czy osobą uruchamia pytanie: czy to się opłaca, czy warto mi to przyjąć, czy mogę zaufać? To nie intelekt – to ewolucyjny system ostrzegania, który ma nas chronić przed stratą. Każdy pamięta moment, w którym poczuł, że przepłacił, i ten drugi – gdy zdobył coś wyjątkowo korzystnie. Oba uruchamiają ten sam biologiczny mechanizm nagrody… lub straty. Wtedy mózg mówi: wygrałeś małą ewolucyjną loterię… albo straciłeś.

Co ciekawe, mózg znacznie silniej reaguje na możliwość straty niż na potencjalny zysk. Dlatego w negocjacjach tak często bronimy się przed „przepłaceniem”, zamiast spokojnie zastanowić się, co naprawdę zyskujemy.

Atlantic Worldmaster z lat 50.- zegarek mojego dziadka. Dla jednych przedmiot. Dla mnie wartość.
Atlantic Worldmaster z lat 50.- zegarek mojego dziadka. Dla jednych przedmiot. Dla mnie wartość.

Zegarek dziadka

Wiele lat temu, po śmierci mojego dziadka, dostałem w spadku jego zegarek — Atlantic Worldmaster 21 Jewels Prima, klasyczny szwajcarski model z lat 50. Dla wielu Polaków w tamtym czasie był to symbol statusu, bo jako jeden z nielicznych trafiał do kraju przez Baltonę i Pewex. Dla mojego dziadka był czymś więcej — kupił go, gdy dopiero zaczynał dorosłe życie, towarzyszył mu w pracy, podróżach, spotkaniach. Kiedy dziś go noszę, ludzie widzą „stary zegarek”. Dla mnie – historię. Bo jego wartość nie jest w mechanizmie ani marce.

Gdybym dziś wystawił go na aukcji, rynek wyceniłby go w określonym przedziale. Ale żadna cena nie odda tego, co ten zegarek dla mnie znaczy. I dokładnie tak samo działa wartość w negocjacjach.

Wartość się nie pojawia. Wartość się kształtuje

Podczas warsztatów negocjacji, ludzie często pytają o techniki: co powiedzieć, żeby druga strona się zgodziła? Niestety, tu nie nie ma tanich sztuczek. Są tylko dobrze przygotowani rozmówcy. Negocjacje to nie moment rozmowy. To efekt przygotowania. To, jak druga strona postrzega wartość, zaczyna się kształtować dużo wcześniej – w tym, co o Tobie wie, jak prezentujesz swoje intencje, jak budujesz kontekst.

Od kilkunastu lat każde szkolenie z negocjacji zaczynam od krótkiego ćwiczenia. Uczestnicy dostają te same dane, ten sam przedmiot negocjacji i identyczne warunki. Po dwudziestu minutach wyniki są dramatycznie różne — np. od 5 000 do 15 000. Trzystuprocentowa różnica, mimo identycznego punktu startu. Dlaczego? Bo w trakcie rozmowy jedni potrafili ukształtować wartość, a inni pozwolili, by zrobiła to druga strona. Wartość nie leży w liczbach. Powstaje w rozmowie.

Przykładowe wyniki naszych negocjacji trzech różnych grup: działu sprzedaży dużej ogólnopolskiej firmy oraz dwóch grup Executive MBA na Uniwersytecie ekonomicznym w Poznaniu. Różne negocjacje. Różne grupy. Ten sam wniosek. Wartość jest subiektywna.
Przykładowe wyniki naszych negocjacji trzech różnych grup: działu sprzedaży dużej ogólnopolskiej firmy oraz dwóch grup Executive MBA na Uniwersytecie ekonomicznym w Poznaniu. Różne negocjacje. Różne grupy. Ten sam wniosek. Wartość jest subiektywna.

Co ważne – gdy odetniemy skrajności i spojrzymy tylko na środek stawki, różnice nadal są znaczące. 7 500 kontra 10 000. To nie przypadek, nie szczęście i nie „lepszy dzień”. To efekt tego, jak uczestnicy potrafili (lub nie) kształtować wartość w rozmowie.

Patrząc na te wyniki obok siebie, trudno o bardziej namacalny dowód na to, jak subiektywna jest wartość. Te same dane, ten sam case, identyczne warunki – a różnica w rezultatach sięga kilkuset procent. I to niezależnie od branży, stanowiska czy doświadczenia uczestników. W jednych grupach wygrywa logika, w innych – emocja lub narracja. A realu? Oczywiście, rynek, produkt, liczby maja wpływ na wynik. Ale nie można zignorować, że kluczowe jest również to jak kształtujesz postrzeganą wartość w trakcie rozmowy.

Wartość to nie stan – to strumień

Wartość nie jest czymś stałym. To strumień, który płynie i zmienia kierunek wraz z kontekstem, emocjami i informacjami. Można go zostawić samemu sobie albo świadomie kształtować jego bieg. Kiedy słyszysz „to się nie opłaca”, to nie wyrok. To znak, że strumień wartości odpływa w inną stronę. Twoim zadaniem jest go delikatnie przekierować – nie przez manipulację, ale przez nowe znaczenie. Wartość to nie argument. To sposób, w jaki druga osoba interpretuje rzeczywistość.

Dlatego 80% sukcesu w negocjacjach dzieje się przed samą rozmową. Nie chodzi o 20 godzin analiz, ale o 20 minut skupienia – na tym, co dla drugiej strony naprawdę jest ważne. Bo dopiero wtedy możesz wpłynąć na to, jak widzi wartość Twojej propozycji.

Dlatego dobrzy negocjatorzy rzadko pytają: „jakiego argumentu użyć?”, a znacznie częściej: „jaką historię druga strona właśnie sobie opowiada?”.

Dlaczego wartość jest subiektywna

Wartość nigdy nie istnieje w próżni. Zawsze jest czyjaś. Zależy od tego, kim jest druga osoba, w jakiej sytuacji się znajduje i czego w danym momencie naprawdę potrzebuje. Dlatego w negocjacjach tak rzadko działa „jeden dobry argument” – a tak często wygrywa ten, kto potrafi dopasować znaczenie do rozmówcy.

Oto cztery fakty o subiektywnej wartości (i jak je wykorzystać):

1. Każdy widzi wartość inaczej

Ludzie oceniają rzeczy przez pryzmat swoich doświadczeń, emocji i celów. To, co dla jednej osoby jest problemem, dla innej może być rozwiązaniem. Jeśli chcesz, by druga strona zobaczyła wartość, nie zaczynaj od przekonywania – zacznij od zrozumienia, co dla niej ma sens.

Przykład: W rozmowie o zmianie procesu jedna osoba widzi dodatkowy wysiłek, a inna – szansę na większą autonomię i wpływ.

2. Wartość zależy od sytuacji

Ten sam argument może działać albo kompletnie nie rezonować – wszystko zależy od kontekstu. Czas, presja, emocje czy moment w cyklu pracy potrafią całkowicie zmienić odbiór propozycji.

Przykład: Termin projektu „za dwa tygodnie” brzmi rozsądnie w styczniu, ale w grudniu – gdy zespół jest przeciążony – może być odebrany jako oderwany od rzeczywistości.

3. Nie da się jej zmierzyć uniwersalnie

Nie istnieje jedna wspólna miara wartości, która działa dla wszystkich. Liczby są ważne, ale rzadko wystarczające. Ludzie podejmują decyzje na podstawie tego, jak dana propozycja realnie zmienia ich codzienność.

Przykład: Informacja, że pomysł „obniża koszty o 5%”, brzmi poprawnie. Dopiero pokazanie, że „uwalnia dwa dni pracy w tygodniu”, sprawia, że wartość staje się namacalna.

4. To ona napędza wymianę

W negocjacjach często mówimy o win-win, jakby był to idealny stan do osiągnięcia. Paradoks polega na tym, że win-win jest możliwy właśnie dlatego, że wartość jest subiektywna. Każda strona może zyskać coś innego – i obie mogą wyjść z rozmowy z poczuciem sensu.

Przykład: Jedna strona zyskuje stabilność i długofalową współpracę, druga – elastyczność i poczucie bezpieczeństwa. Różne potrzeby, wspólna decyzja.

Podsumowując

Wartość nie jest czymś, co po prostu jest. To coś, co powstaje — w naszych głowach, emocjach i doświadczeniach. Czasem jak ten stary zegarek po dziadku – bezcenny dla jednych, niezauważalny dla innych. Czasem jak strumień, który płynie tam, gdzie pozwolisz mu płynąć.

Jeśli Ty nie ukształtujesz wartości, zrobi to ktoś inny - strumień popłynie gdzie indziej. A wtedy rozmowa przestaje być negocjacją i staje się obroną. Bo w życiu – i w negocjacjach – podstawą nie jest kontrola, tylko sprawczość. To Ty decydujesz, jakie znaczenie ma to, co wnosisz do rozmowy.

I właśnie dlatego kształtowanie wartości to nie tylko umiejętność biznesowa. To codzienna praktyka dbania o własny wpływ i zdrowie psychiczne. Bo kiedy wiesz, że potrafisz nadać wartość temu, co robisz – przestajesz czuć, że świat kształtuje Ciebie.

Teraz Ty

Im wyżej jesteś w organizacji i im większe decyzje podejmujesz, tym rzadziej negocjujesz liczby – a częściej znaczenia.

Każdy z nas zna to uczucie, gdy po rozmowie myślisz: „Mogłem to lepiej pokazać, inaczej ułożyć, lepiej przygotować.” A może miałeś moment, w którym druga strona nagle zobaczyła wartość i wszystko się zmieniło?

Chcesz lepiej przygotować swój zespół do negocjacji?

Zobacz warsztat z negocjacji

Oryginał na LinkedIn